Μπορούν τα βακτήρια στο έντερό μας να επηρεάζουν τη διάθεση, τον ύπνο και τη μνήμη μας; Η απάντηση είναι «ναι».
Το “gut-brain axis”, δηλαδή, ο άξονας εντέρου-εγκεφάλου, είναι η νέα ανακάλυψη της νευροβιολογίας, της ψυχιατρικής και της διατροφικής ιατρικής, που έχει ανατρέψει όλα όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Εδώ και χρόνια, οι επιστήμονες γνώριζαν ότι το έντερο σχετίζεται με την ανοσία και τη γενική υγεία, αλλά σε καμία περίπτωση δεν φαντάζονταν ότι μπορεί να ρυθμίζει και την ψυχική ισορροπία, μέσω ορμονών, φλεγμονής, νευροδιαβιβαστών και του πνευμονογαστρικού νεύρου (vagus nerve).
Τι λένε οι πρόσφατες μελέτες
Μελέτες σε ανθρώπους απέδειξαν ότι ορισμένα προβιοτικά μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα κατάθλιψης. Μια μελέτη σε 40 άτομα έδειξε ότι συνδυασμός προβιοτικών για 8 εβδομάδες μείωσε την καταθλιπτική συμπτωματολογία
Νεότερη έρευνα σε ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη έδειξε πως η προσθήκη συγκεκριμένου βακτηρίου βελτίωσε τόσο τη διάθεση όσο και τη γαστρεντερική υγεία.
Το 2023, ερευνητές στη Δανία προχώρησαν σε τυχαία ελεγχόμενη κλινική δοκιμή σε ανθρώπους με κατάθλιψη. Σε ορισμένους από αυτούς έδωσαν προβιοτικά και σε άλλους εικονικό χάπι (placebo), ενώ τους υπέβαλλαν σε εγκεφαλική μαγνητική τομογραφία (fMRI) πριν και μετά. Το αποτέλεσμα έδειξε πως όσοι έλαβαν προβιοτικά είχαν μετρήσιμες αλλαγές στον εγκέφαλό τους, κυρίως σε περιοχές που σχετίζονται με το συναίσθημα και τη σκέψη.
Ποιος είναι ο μηχανισμός
Φλεγμονή
Όταν το μικροβίωμα στο έντερό μας αποσυντονιστεί, για παράδειγμα από κακή διατροφή, άγχος ή αντιβιοτικά, τότε το έντερο γίνεται πιο “διαπερατό”. Αυτό σημαίνει ότι ουσίες που κανονικά δεν θα έπρεπε να διαφεύγουν από το έντερο, τώρα περνάνε στο αίμα, διαδικασία που πυροδοτεί φλεγμονή σε όλο το σώμα, από ουσίες που λέγονται κυτοκίνες (όπως η IL-6), οι οποίες μπορεί να καταλήξουν και στον εγκέφαλο. Εκεί, μπορούν να επηρεάσουν τη διάθεση, την ενέργεια, ή ακόμα και τη νοητική διαύγεια.
Vagus nerve (πνευμονογαστρικό νεύρο)
Το πνευμονογαστρικό νεύρο (vagus nerve) είναι ένα από τα βασικά «καλώδια» που συνδέουν τον εγκέφαλο με το υπόλοιπο σώμα. Ξεκινά από τον εγκέφαλο και διατρέχει τον λαιμό, το στήθος και καταλήγει στο έντερο. Είναι υπεύθυνο για λειτουργίες του οργανισμού, όπως η πέψη και η ξεκούραση, και μεταφέρει πληροφορίες από το έντερο στον εγκέφαλο και αντίστροφα.
Σε πειράματα που έγιναν σε ποντίκια, όταν οι επιστήμονες διέκοψαν την επικοινωνία στο νεύρο αυτό, τα προβιοτικά (π.χ. Lactobacillus rhamnosus) έχασαν την αντικαταθλιπτική τους δράση. Έτσι οι επιστήμονες συμπέραναν, πως το το vagus nerve είναι το κανάλι επικοινωνίας που απαιτείται, ώστε τα προβιοτικά να “μιλήσουν” στον εγκέφαλο.
Η συμβολή των νευροδιαβιβαστών
Το μικροβίωμα ρυθμίζει την παραγωγή σεροτονίνης (το 90% παράγεται στο έντερο), του γάμμα- αμινοβουτυρικού οξέος (GABA), της ντοπαμίνης και άλλων ουσίων, που συνδέονται με το άγχος, τη διάθεση, ακόμα και τη γνωστική λειτουργία.
Η συμβολή του μικροβιώματος στη μνήμη
Μελέτες δείχνουν ότι τα προβιοτικά δεν είναι μόνο «αντικαταθλιπτικά» αλλά ίσως και υποστηρικτικά της γνωσιακής λειτουργίας.
Μετα-ανάλυση του 2020 έδειξε ότι σε ηλικιωμένους με ήπια νοητική έκπτωση, τα προβιοτικά βελτίωσαν τη μνήμη, την ταχύτητα επεξεργασίας και την εκτελεστική λειτουργία.
Πού οδηγούμαστε
Όλα τα παραπάνω αποτελούν μια πιθανή νέα εποχή στην ψυχιατρική: τα λεγόμενα “ψυχοβιοτικά” (probiotics/prebiotics με ψυχιατρική επίδραση) ερευνώνται ως συμπληρωματική θεραπεία για κατάθλιψη, άγχος, PTSD, ακόμα και Alzheimer.
Προσοχή! Οι επιστήμονες τονίζουν πως δεν αντικαθιστούν σε καμία περίπτωση τα φάρμακα ή την ψυχοθεραπεία. Αλλά ίσως λειτουργούν προληπτικά, υποστηρικτικά ή ενισχυτικά σε πολλές περιπτώσεις.
Καταληκτικά, οι ερευνητές καταλήγουν πως το μικροβίωμα είναι τελικά ο “εγκέφαλος του σώματος” που είναι ικανό να επηρεάζει την ψυχική μας κατάσταση. Κι αυτό ανοίγει την πύλη σε έναν από τους πιο ισχυρούς και πολλά υποσχόμενους επιστημονικούς τομείς του 21ου αιώνα.
Φωτογραφία: iStock
