Όποια και αν είναι η ηλικία μας, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε, που θα μπορούσαν να ενισχύσουν τις δεξιότητες του εγκεφάλου μας.
Η «υγιής διάρκεια ζωής» – ο αριθμός των ετών που οι άνθρωποι περνούν με καλή υγεία – μειώνεται σε πολλά μέρη του κόσμου . Καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, ο αριθμός των ετών που ζουν με κακή υγεία τείνει να αυξάνεται, σημειώνουν οι ειδικοί. Όσον αφορά τον εγκέφαλο, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για να προωθήσουμε μια μεγαλύτερη και υγιή ζωή. Ουσιαστικά, αν συμμετέχουμε σε απαιτητικές δραστηριότητες, δημιουργούμε αυτό που είναι γνωστό ως «γνωστικό απόθεμα» – το οποίο έχει προστατευτική επίδραση στον εγκέφαλο.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το κάνουμε αυτό στην καθημερινή μας ζωή. «Όποια και αν είναι η ηλικία μας, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε λίγο πολύ και που θα μπορούσαν να ενισχύσουν κάπως τις δεξιότητες σκέψης μας», λέει ο ψυχολόγος Άλαν Γκάου από το Πανεπιστήμιο Χέριοτ-Γουάτ στο Εδιμβούργο της Σκωτίας.
Και τα καλά νέα είναι – σύμφωνα με τον ίδιο – ότι δεν χρειάζεται να αναθεωρήσουμε ριζικά την καθημερινότητά μας, αλλά μπορούμε να κάνουμε μικρές, σταδιακές αλλαγές σε σωματικό, κοινωνικό και ψυχικό επίπεδο για να προστατεύσουμε τον εγκέφαλό μας.
1. Κάντε το μυαλό σας ένα «φυσικό GPS»
Μια στρατηγική για την προστασία από την ηλικιακή γνωστική παρακμή είναι η στόχευση ενός συγκεκριμένου τμήματος του εγκεφάλου. Η περιοχή του εγκεφάλου που είναι σημαντική για την πλοήγηση στο χώρο, ο ιππόκαμπος, πιστεύεται ότι είναι το πρώτο μέρος του εγκεφάλου που επηρεάζεται από τη νόσο Αλτσχάιμερ, αρκετά χρόνια πριν αρχίσουν να εμφανίζονται τα συμπτώματα.
«Για χρόνια γνωρίζουμε ότι τα άτομα με Αλτσχάιμερ συχνά χάνονται στον δρόμο ως αρχικό σύμπτωμα», λέει ο νευρολόγος Ντένις Τσαν από το University College London, στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο οποίος ειδικεύεται στην έγκαιρη ανίχνευση της νόσου Αλτσχάιμερ. Και η έγκαιρη ανίχνευση είναι ζωτικής σημασίας, λέει. «Όσο νωρίτερα εντοπίσουμε τις γνωστικές διαταραχές τόσο πιο γρήγορα μπορούμε να κάνουμε κάτι γι’ αυτό».
Δείτε επίσης: Βιντεοπαιχνίδια: Ένας απρόσμενος σύμμαχος για το ακόνισμα του μυαλού
Η προστασία αυτής της περιοχής του εγκεφάλου θα μπορούσε επομένως να βοηθήσει στην πρόληψη ή την καθυστέρηση των συμπτωμάτων. Για παράδειγμα, μελέτες δείχνουν ότι οι οδηγοί ασθενοφόρων και ταξί έχουν από τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας που σχετίζεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ σε σύγκριση με άλλες δουλειές, ακριβώς επειδή αυτοί οι οδηγοί χρησιμοποιούσαν τον εγκέφαλό τους περισσότερο για «χωρική επεξεργασία», προτείνουν οι ερευνητές.
Μια μελέτη σε υγιείς άνδρες που εκτέλεσαν μια εργασία χωρικής πλοήγησης για τέσσερις μήνες έδειξε βελτιωμένες δεξιότητες πλοήγησης και καμία απώλεια όγκου ιππόκαμπου, ενώ οι συμμετέχοντες ελέγχου (αυτοί που δεν εκτέλεσαν την εργασία) παρουσίασαν την αναμενόμενη συρρίκνωση λόγω ηλικίας.
Δεν είναι σαφές εάν η ενίσχυση αυτού του μέρους του εγκεφάλου θα μπορούσε να αποτρέψει την άνοια, αλλά η δημιουργία επιπλέον γνωστικού αποθέματος θα μπορούσε να προσφέρει επιπλέον προστασία.
2. Παραμείνετε κοινωνικά ενεργοί
Πολυάριθμες έρευνες έχουν δείξει ότι το να μένουμε κοινωνικά ενεργοί μας προστατεύει από τη γνωστική παρακμή. Οι ηλικιωμένοι με υψηλότερη κοινωνική εμπλοκή έχουν καλύτερη υγεία του εγκεφάλου, για παράδειγμα, ενώ η συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες κατά τη μέση ηλικία έχει συσχετιστεί με υψηλότερη συνολική γνωστική ικανότητα στην τρίτη ηλικία.
Αυτό έχει επίσης αποδειχθεί από μια μεγάλη παρατηρητική μελέτη, η οποία διαπίστωσε ότι όσοι ήταν πιο κοινωνικά ενεργοί στη μέση και αργότερα στη ζωή είχαν 30-50% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, καθώς αυτό αύξησε το γνωστικό απόθεμα, σημειώνουν οι συγγραφείς.
Η παραμονή κοινωνικά ενεργή μπορεί επίσης να καθυστερήσει τα συμπτώματα. Μια μελέτη σε 1.923 μεγαλύτερους σε ηλικία συμμετέχοντες, από εκείνους που στη συνέχεια εμφάνισαν άνοια, διαπίστωσε ότι όσοι ήταν λιγότερο κοινωνικά ενεργοί την εμφάνισαν πέντε χρόνια νωρίτερα από τους πιο κοινωνικά ενεργούς .
Αυτό πιστεύεται ότι οφείλεται στο γεγονός ότι η κοινωνική ζωή βοηθά στη μείωση του στρες, καθιστώντας μας πιο ανθεκτικούς στις προκλήσεις της ζωής. Από την άλλη πλευρά, το χρόνιο στρες έχει συνδεθεί με την απώλεια νευρώνων στον ιππόκαμπο. «Ο προστατευτικός παράγοντας είναι η ικανότητα συζήτησης, αντιπαράθεσης, ανταλλαγής ιδεών. Αυτές οι συζητήσεις μπορούν να είναι προστατευτικές και για τον εγκέφαλο», λέει η Pamela Almeida-Meza, επιδημιολόγος στο King’s College London.
Όταν αλληλεπιδρούμε με άλλους, χρησιμοποιούμε πολλά μέρη του εγκεφάλου, από τη γλώσσα, τη μνήμη και τον προγραμματισμό. «Υπάρχει μια γνωστική, νοητικά διεγερτική πτυχή. Αυτό μπορεί να προάγει την υγεία του εγκεφάλου, αλλά γνωρίζουμε επίσης ότι οι καλές κοινωνικές συνδέσεις μειώνουν μια σειρά από φυσιολογικούς στρεσογόνους παράγοντες», λέει η ίδια.
Δείτε επίσης: Ποια κατοικίδια και πώς βοηθούν το μυαλό μας να παραμείνει ακμαίο
3. Δια βίου μάθηση
Ένας σημαντικός προγνωστικός παράγοντας για την καλή γήρανση είναι το πόσα χρόνια έχει περάσει ένα άτομο στην εκπαίδευση. Όσοι αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην εκπαίδευση εμφανίζουν μειωμένο κίνδυνο άνοιας. Η μάθηση σε όλη μας τη ζωή μπορεί να συμβάλει στην προώθηση των ίδιων οφελών για την προστασία της υγείας.
Ο εγκέφαλός μας ευδοκιμεί στην πρόκληση και την καινοτομία, επειδή με αυτόν τον τρόπο ενισχύουμε τις περιοχές του εγκεφάλου που είναι πιο ευάλωτες στη γήρανση. Όταν διατηρούμε τον εγκέφαλό μας ενεργό, έχει αποδειχθεί ότι επιβραδύνει τη γνωστική παρακμή.
Ένας βασικός λόγος για αυτό είναι ότι η μάθηση δημιουργεί νέους νευρώνες καθώς και ενισχύει τους υπάρχοντες, οι οποίοι μπορούν να προστατεύσουν από τη γήρανση και τον κυτταρικό θάνατο. Αυτή είναι η νευροπλαστικότητα εν δράσει, η οποία είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αλλάζει καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής μας.
Η κηπουρική έχει, επίσης, αποδειχθεί ότι διατηρεί τη γνωστική λειτουργία.
Τελικά, αυτό που είναι σαφές είναι ότι οποιαδήποτε δραστηριότητα που διεγείρει τον εγκέφαλο είναι ευεργετική για τη συνολική υγεία, είτε πρόκειται για μια νέα διαδρομή σε έναν περίπατο, είτε για την ανάγνωση βιβλίων είτε για την ιεράρχηση των κοινωνικών σχέσεων. Όλα αυτά βοηθούν στην οικοδόμηση ενός ανθεκτικού εγκεφάλου και επιβραδύνουν την φθορά που σχετίζεται με την ηλικία, ενώ παράλληλα κάνουν τη ζωή πιο ευχάριστη.
Δείτε επίσης: Η χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας κρατάει το μυαλό «ξυράφι» μετά τα 50
-: BBC / Φωτογραφία iStock
