Οι επιστήμονες λένε ότι τα ευρήματά τους είναι ενδεικτικά των δυνητικών κινδύνων από τα χημικά στο περιβάλλον μας.
Πόσο καιρό μπορούν να διαρκέσουν οι επιπτώσεις από μία και μόνη έκθεση σε ένα τοξικό φυτοφάρμακο; Η απάντηση είναι «πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε», σύμφωνα με μία νέα έρευνα.
Επιστήμονες από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον (WSU) εξέθεσαν θηλυκά ποντίκια σε ένα μυκητοκτόνο που καταργήθηκε πριν από σχεδόν δύο δεκαετίες. Η έκθεση έγινε μία φορά στη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Στη συνέχεια οι επιστήμονες παρακολούθησαν τους απογόνους τους σε βάθος χρόνου.
Όπως διαπίστωσαν, υπήρχαν επιπτώσεις όχι μόνο στα παιδιά και στα εγγόνια τους, αλλά στις επόμενες 20 γενιές! Εκείνο όμως που τους εξέπληξε περισσότερο ήταν το γεγονός ότι υπήρξαν προβλήματα υγείας που επιδεινώθηκαν πολλές γενιές αργότερα.
Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει ότι τα χημικά στο περιβάλλον μας μπορεί να αφήνουν μόνιμο αποτύπωμα στο γενετικό μας υλικό (DNA), που θα περνάει από γενιά σε γενιά.
Η έρευνα
Η νέα έρευνα δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Το φυτοφάρμακο στο οποίο εκτέθηκαν τα ποντίκια λέγεται vinclozolin (βινκλοζολίνη). Η χρήση του απαγορεύθηκε στην ΕΕ το 2007 λόγω της τοξικότητάς του. Έως τότε, χρησιμοποιείτο ως μυκητοκτόνο σε καρπούς, ελαιοφόρα, λαχανικά και διακοσμητικά φυτά
Το χρησιμοποιούσαν επίσης συχνά σε ψεκασμούς λίγο πριν από το θερισμό και ίχνη του απέμεναν στα τρόφιμα. Το 2025 η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας του Καρκίνου (IARC) που υπάγεται στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το κατέταξε στις ουσίες που ενδέχεται να προκαλέσουν καρκίνο στους ανθρώπους.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, προγενέστερες μελέτες είχαν δείξει ότι η έκθεση σε τοξικές ουσίες μπορεί να επιφέρει λειτουργικές αλλαγές στο DNA ωαρίων και σπερματοζωαρίων. Οι αλλαγές αυτές λέγονται επιγενετικές και μπορεί να περάσουν στις επόμενες γενιές.
Οι ερευνητές πραγματοποίησαν την παρούσα έρευνα για να εξακριβώσουν πόσο σταθερές είναι αυτές οι επιγενετικές αλλαγές. Όπως διαπίστωσαν, η ανάπτυξή τους αύξανε τις πιθανότητες που είχαν οι απόγονοι των θηλυκών ποντικιών να εκδηλώσουν:
- Νεφρική νόσο
- Παχυσαρκία
- Επιπλοκές κατά τη γέννηση των δικών τους απογόνων
- Προβλήματα στον προστάτη, στους όρχεις, στις ωοθήκες
Επιδείνωση με την πάροδο του χρόνου
Τα προβλήματα αυτά συνεχίζονταν καθώς περνούσαν οι γενιές. Αρχικά το ποσοστό τους ήταν σχετικά σταθερό. Ωστόσο μετά την 15η γενιά άρχισε να αυξάνεται σημαντικά.
«Όταν φτάσαμε στην 16η, την 17η και την 18η γενιά, οι ασθένειες άρχισαν να γίνονται πιο έντονες. Αρχίσαμε επίσης να καταγράφουμε ανωμαλίες στη διαδικασία του τοκετού. Είτε η μητέρα θα πέθαινε, είτε όλα τα μικρά της. Ήταν δηλαδή ένα θανατηφόρο είδος παθολογίας», δήλωσε ο επιβλέπων ερευνητής Dr. Michael Skinner, καθηγητής στο Τμήμα Αναπαραγωγικής Βιολογίας στο WSU.
Με άλλα λόγια, τα προβλήματα υγείας που αναπτύχθηκαν μετά την έκθεση στο φυτοφάρμακο δεν πέρασαν ποτέ. Και αυτό με μία δόση του μυκητοκτόνου η οποία ήταν χαμηλότερη από αυτήν που ο μέσος άνθρωπος μπορεί να καταναλώσει μέσω της διατροφής. Το γεγονός αυτό καθιστά ακόμα πιο ανησυχητικά τα ευρήματα, λέει ο Dr. Skinner.
Τι σημαίνουν για τους ανθρώπους
Αν και το εν λόγω φυτοφάρμακο έχει απαγορευθεί στην ΕΕ, την Αυστραλία και τη Νότιο Αφρική, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται σε τρίτες χώρες. Στις ΗΠΑ έχει περιορισθεί η χρήση του.
Ο καθηγητής επισημαίνει ότι τα χρόνια νοσήματα που ταλανίζουν την ανθρωπότητα (π.χ. καρδιοπάθεια, καρκίνος) αυξήθηκαν ταυτοχρόνως με την χρήση φυτοφαρμάκων, ζιζανιοκτόνων, μυκητοκτόνων και άλλων βιομηχανικών χημικών.
Ίσως λοιπόν οι προηγούμενες ή και νεότερες γενιές έχουν υποστεί ή υφίστανται επιγενετικές αλλαγές εξαιτίας τους, τις οποίες κληρονομούν στους απογόνους τους. Αυτές οι αλλαγές μπορεί, π.χ., να αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου ή καρδιοπάθειας.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ένας άνθρωπος που σήμερα διαγιγνώσκεται με τη μία ή την άλλη νόσο, μπορεί να φέρει εν αγνοία του λειτουργικές αλλαγές σε κάποια γονίδια, οι οποίες προκλήθηκαν πριν από πολλές δεκαετίες στους προγόνους του.
Οι επιστήμονες ήδη μελετούν τις επιγενετικές αλλαγές για να δουν αν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία χρονίων παθήσεων. Οι έως τώρα μελέτες έχουν βρει επιγενετικές αλλαγές στα ανθρώπινα αναπαραγωγικά κύτταρα που μοιάζουν με αυτές από τις μελέτες στα ζώα.
Έχουν επίσης οδηγήσει στην ανακάλυψη ουσιών (βιοδεικτών) στον ανθρώπινο οργανισμό που αποτελούν ένδειξη αυξημένου κινδύνου νοσήσεως στο μέλλον. Τέτοιου είδους βιοδείκτες έχουν βρεθεί έως στιγμής για σχεδόν δέκα χρόνιες παθήσεις, κατά τον Dr. Skinner. Στο μέλλον θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην πρόβλεψη μιας νόσου πολλά χρόνια πριν εκδηλωθεί.
Φωτογραφία: iStock
