Πονοκέφαλος: 7 τύποι, συμπτώματα και αντιμετώπιση

Ο πονοκέφαλος είναι μια πολύ συχνή κατάσταση που εκδηλώνεται με πόνο ή δυσφορία στο κεφάλι ή στον αυχένα. Μπορεί να είναι από ήπιος έως σοβαρός, παροδικός ή χρόνιος. Μπορεί να επηρεάσει άτομα όλων των ηλικιών και να προκληθεί από πολλούς διαφορετικούς παράγοντες.

• Διαβάστε επίσης: Μπορεί το έντονο ψύχος να προκαλέσει πονοκέφαλο; Τι δείχνουν οι έως τώρα μελέτες

Τι είναι ο χρόνιος καθημερινός πονοκέφαλος

Για ορισμένους, ωστόσο, οι πονοκέφαλοι δεν είναι περιστασιακοί. Είναι καθημερινοί και ανεξέρτητα από την,έντασή τους, είναι εξουθενωτικοί.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, μιλάμε για μια κατάσταση γνωστή ως χρόνιος καθημερινός πονοκέφαλος, ένας ευρύς όρος που περιλαμβάνει διαφορετικούς τύπους πονοκεφάλων.  Με κοινό, ωστόσο, παρονομαστή την επίμονη παρουσία και τη βαθιά επίδρασή τους στην ποιότητα ζωής των πασχόντων.

Συμπτώματα

• Συνεχής πόνος: Επίμονος, συχνά μέτριας έντασης, που μπορεί να εντοπίζεται μπροστά ή στο πλάι.
• Πρωινή επιδείνωση: Ο πόνος είναι συχνά εντονότερος κατά την αφύπνιση.
• Κατάχρηση φαρμάκων: Ο πονοκέφαλος επανέρχεται ή επιδεινώνεται καθώς εξασθενεί η δράση του παυσίπονου.
• Συνοδά συμπτώματα: Ναυτία, τάση για εμετό, ευαισθησία στο φως (φωτοφοβία) και τον θόρυβο.
• Γενικευμένα συμπτώματα: Κούραση, αδυναμία συγκέντρωσης.

Η επιμελήτρια στο Τμήμα Νευρολογίας, στο Center for Neurologic Restoration της Cleveland Clinic, Δρ. Παγιάλ Σόνι,  συστήνει όσοι έχουν χρόνιο πονοκέφαλο, να κρατούν ημερολόγιο πονοκεφάλων.

Αντιμετώπιση

Ο χρόνιος καθημερινός πονοκέφαλος αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά συνδυάζοντας

• προληπτική φαρμακευτική αγωγή από νευρολόγο
• αλλαγές στον τρόπο ζωής (ύπνος, διατροφή, ενυδάτωση) και διαχείριση του στρες.

Πονοκέφαλος τάσης

Ο πονοκέφαλος τάσης είναι η συχνότερη μορφή πονοκεφάλου και εκτιμάται ότι περίπου 8 στα 10 άτομα θα τον εμφανίσουν σε κάποια χρονική στιγμή κατά τη διάρκεια της ζωής τους.

Οι πάσχοντες τον περιγράφουν συνήθως ως έναν ήπιας ή μέτριας έντασης πονοκέφαλο, ο οποίος  βιώνεται ως «σφίξιμο» ή «πίεση» γύρω από το κεφάλι.

Σε αντίθεση με την ημικρανία, ο πόνος δεν επιδεινώνεται με τη σωματική δραστηριότητα και, συνήθως, δεν συνοδεύεται από ναυτία, φωτοφοβία ή ηχοφοβία.

Συμπτώματα 

• Ο πόνος, κατά κανόνα, δεν είναι έντονος. Είναι συνεχής, εισβάλλει σταδιακά και τείνει να επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια της ημέρας.
• Κάθε επεισόδιο διαρκεί μεταξύ 30 λεπτών και 7 ημερών.
• Ο πόνος εντοπίζεται και τις δύο πλευρές του κεφαλιού.  Μπορεί να εκδηλώνεται κυρίως στο μέτωπο και τους κροτάφους ή κυρίως στην ινιακή χώρα και τον αυχένα.

Αν και η κεφαλαλγία τάσης είναι ενοχλητική, δεν αναγκάζει τους πάσχοντες να διακόψουν τις δραστηριότητές τους.  Δεν είναι ο πονοκέφαλος που θα κάνει τα άτομα να ξαπλώσουν στο κρεβάτι για να ανακουφιστούν.

Άμεση αντιμετώπιση (Οξεία φάση)

• Αναλγητικά: Ασπιρίνη, παρακεταμόλη, ή Μη Στεροειδή Αντιφλεγμονώδη (ΜΣΑΦ).
• Μασάζ: Πιέστε σημεία στον αυχένα στη βάση του κρανίου.
• Κομπρέσες: Ζεστό ποδόλουτρο με άλατα και κρύα κομπρέσα στον αυχένα.

Πονοκέφαλος: Ημικρανία – Ένα ξεχωριστό κεφάλαιο

Η ημικρανία είναι ένας έντονος, σφύζων πονοκέφαλος που συνήθως επηρεάζει τη μία πλευρά του κεφαλιού. Πολύ συχνά συνοδεύεται από ναυτία, εμετό και ευαισθησία στο φως και τους ήχους.

Οι κρίσεις μπορεί να διαρκέσουν από μερικές ώρες έως και μερικές ημέρες, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής του ατόμου. Η πάθηση επηρεάζει μία στις έξι γυναίκες και έναν στους εννιά άντρες.

Eίναι μία από τις συχνότερες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως σε νέα άτομα.

Αίτια και παράγοντες κινδύνου ημικρανίας

Οι ακριβείς αιτίες της ημικρανίας δεν είναι πλήρως κατανοητές, αλλά φαίνεται να εμπλέκονται γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

• Κληρονομικότητα: Πολλά άτομα με ημικρανία έχουν συγγενείς με το ίδιο πρόβλημα, υποδεικνύοντας γενετική προδιάθεση.
  Περιβαλλοντικοί παράγοντες
• Ορμονικές αλλαγές: Οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν ημικρανία λόγω των ορμονικών αλλαγών κατά τη διάρκεια της έμμηνου ρύσης, της εγκυμοσύνης και της εμμηνόπαυσης.
• Διατροφικοί παράγοντες: Ορισμένα τρόφιμα και ποτά, όπως το κόκκινο κρασί, η σοκολάτα και τα αλλαντικά, μπορούν να προκαλέσουν ημικρανία.
• Στρες: Το στρες και η ψυχολογική πίεση συχνά συνδέονται με κρίσεις ημικρανίας.
• Αλλαγές στον ύπνο: Η αϋπνία ή η υπερβολική ύπνος μπορεί να προκαλέσουν ημικρανία.
• Καιρικές αλλαγές: Ορισμένα άτομα είναι ευαίσθητα στις αλλαγές του καιρού, όπως οι αυξομειώσεις στη θερμοκρασία και την πίεση.

Συμπτώματα 

Τα συμπτώματα της ποικίλλουν από άτομο σε άτομο και μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Έντονο πονοκέφαλο: Συχνά παλλόμενος και συνήθως εντοπίζεται στη μία πλευρά του κεφαλιού.
• Ναυτία και εμετό: Συχνά συνοδεύουν τον πονοκέφαλο.
• Φωτοφοβία και φωνοφοβία: Ευαισθησία στο φως και τους ήχους.
• Αύρα: Μερικοί άνθρωποι εμφανίζουν αισθητηριακές διαταραχές πριν από την έναρξη της ημικρανίας, όπως οπτικές διαταραχές ή μούδιασμα στα άκρα.

Διάγνωση και τύποι

Η διάγνωση της βασίζεται κυρίως στο ιατρικό ιστορικό και τα συμπτώματα του ασθενούς. Υπάρχουν διάφοροι τύποι ημικρανίας:

• Ημικρανία με αύρα: Περιλαμβάνει αισθητηριακές διαταραχές πριν από την κρίση (π.χ. θόλωση όρασης, μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος, σπάνια διαταραχές στην ομιλία κ.ά.).
• Ημικρανία χωρίς αύρα: Η πιο κοινή μορφή, χωρίς προειδοποιητικά συμπτώματα.
• Χρόνια ημικρανία: Όταν ο πονοκέφαλος εμφανίζεται τουλάχιστον τις μισές μέρες του μήνα για πάνω από 3 μήνες.

Αντιμετώπιση

Η θεραπεία της ημικρανίας βασίζεται τόσο σε φαρμακευτικές όσο και σε μη φαρμακευτικές στρατηγικές, ανάλογα με τη σοβαρότητα, τη συχνότητα και τα χαρακτηριστικά των κρίσεων.

Φαρμακευτική αγωγή: Παρακεταμόλη, ιβουπροφαίνη, ασπιρίνη, τριπτάνες, καθώς και νεότερα φάρμακα όπως ανταγωνιστές CGRP και ditans μειώνουν την ένταση και διάρκεια του πόνου.

Προληπτική θεραπεία: Σε συχνές κρίσεις, χορηγούνται φάρμακα όπως αντιϋπερτασικά, αντικαταθλιπτικά, αντιεπιληπτικά, Botox και μονοκλωνικά αντισώματα κατά του CGRP. Υπάρχουν επίσης Gepants, χάπια για πρόληψη.

Μη φαρμακευτική υποστήριξη
Τεχνικές χαλάρωσης, βιοανάδρασης, διαχείριση άγχους και αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να ενισχύσουν τη θεραπεία και να μειώσουν τις κρίσεις.

Αθροιστική κεφαλαλγία

Η αθροιστική κεφαλαλγία είναι μια σπάνια, εξαιρετικά επώδυνη, πρωτοπαθής κεφαλαλγία που χαρακτηρίζεται από έντονο, μονόπλευρο πόνο (συνήθως γύρω από το μάτι). Πρωτοπαθής θεωρείται ο πονοκέφαλος που αποτελεί την ίδια την πάθηση και όχι σύμπτωμα κάποιας άλλης υποκείμενης νόσου

Διαρκεί από 30 έως 180 λεπτά και συνοδεύεται από συμπτώματα όπως ρινική συμφóρηση, δακρύρροια και ανησυχία.

Βασικά Χαρακτηριστικά:

• Πόνος: Περιγράφεται ως οξύς, καυστικός ή σαν «πυρακτωμένο σίδερο» πίσω από το μάτι.
• Συχνότητα: 1-3 μήνες (αθροιστική περίοδος) με κρίσεις που μπορεί να επαναλαμβάνονται για μήνες ή χρόνια.
• Συμπτώματα: Ερυθρότητα στο μάτι, δακρύρροια, ρινική συμφόρηση (βούλωμα), ρινόρροια (τρέξιμο), ιδρώτας στο μέτωπο, βλεφαρόπτωση.
• Διάρκεια: 15 έως 180 λεπτά.

Η θεραπεία της αθροιστικής κεφαλαλγίας στοχεύει τόσο στην άμεση ανακούφιση όσο και στην πρόληψη των κρίσεων.

Πρέπει να εποπτεύεται από εξειδικευμένο νευρολόγο, καθώς πρόκειται για ιδιαίτερα επώδυνη και σύνθετη μορφή κεφαλαλγίας, που απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ασθενούς

Ορμονικοί πονοκέφαλοι

Οι ορμονικοί πονοκέφαλοι (συχνά ημικρανίες) συμβαίνουν λόγω ορμονικών διακυμάνσεων, επηρεάζοντας κυρίως τις γυναίκες σε διάφορες φάσεις της ζωής τους.

Μπορεί να συνοδεύονται από ναυτία, κόπωση, αλλαγές στη διάθεση, και συνήθως εκδηλώνονται ως παλλόμενος πόνος, ενώ η αντιμετώπιση περιλαμβάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής (διατροφή, άσκηση, ύπνος) και φαρμακευτική αγωγή.

Αιτίες

• Οιστρογόνα: Πτώση των επιπέδων λίγο πριν την περίοδο, στην εμμηνόπαυση ή όταν διακόπτονται φάρμακα με οιστρογόνα.
• Προσταγλανδίνες: Χημικές ουσίες που αυξάνουν τη φλεγμονή πριν την περίοδο.
• Συνδυασμός παραγόντων:  Άγχος, αλλαγές καιρού, έλλειψη ύπνου, καφεΐνη, αλκοόλ, δυνατά φώτα.
• Άλλες ορμονικές ανισορροπίες: Κορτιζόλης (στρες), θυρεοειδούς, ινσουλίνης.

Αντιμετώπιση

• Διατροφή: Νερό, αφεψήματα (μέντα, λουίζα), λιγότερος καφές/σοκολάτα/γαλακτοκομικά, περισσότερα φρούτα/λαχανικά.
• Άσκηση: Ήπια άσκηση (περπάτημα, γιόγκα) για ενδορφίνες.
• Φαρμακευτική Αγωγή: Συζήτηση με γιατρό (γυναικολόγο/ενδοκρινολόγο) για κατάλληλα παυσίπονα ή ορμονικές θεραπείες, ανάλογα τη σφοδρότητα.

Πονοκέφαλος των κόλπων

Η κεφαλαλγία των κόλπων είναι ένας συνεχής, θαμπός πόνος στο πρόσωπο (ζυγωματικά, μέτωπο, γέφυρα μύτης), που εντείνεται με την κίνηση, το σκύψιμο ή την αλλαγή θέσης.

Προκαλείται από λοίμωξη, φλεγμονή ή συμφόρηση των παραρρινίων κόλπων, συχνά συνοδευόμενη από ρινική καταρροή, πυρετό ή αίσθημα πληρότητας.

Κύρια Χαρακτηριστικά και Συμπτώματα

• Εντόπιση: Πόνος/πίεση γύρω από τα μάτια, τα μάγουλα και το μέτωπο.
• Επιδείνωση: Ο πόνος αυξάνεται όταν σκύβετε ή ξαπλώνετε.
• Συνοδά Συμπτώματα: Ρινική συμφόρηση (μπούκωμα), παχύρρευστες ρινικές εκκρίσεις, μειωμένη όσφρηση, πυρετός, ή πόνος στα πάνω δόντια.
• Διάρκεια: Συνήθως υποχωρεί με την αντιμετώπιση της λοίμωξης (ιγμορίτιδα).

Αντιμετώπιση

Ο πονοκέφαλος από ιγμορίτιδα αντιμετωπίζεται με ρινικές πλύσεις, αποσυμφορητικά σπρέι, παυσίπονα (π.χ. παρακεταμόλη, ιβουπροφαίνη) και ρινικά κορτικοστεροειδή.

Ζεστές κομπρέσες και ενυδάτωση βοηθούν στην αποσυμφόρηση. Αν υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη, μπορεί να χρειαστούν αντιβιοτικά.

Ψυχική υγεία και πονοκέφαλοι

Το άγχος, η κατάθλιψη και η απογοήτευση συχνά συνοδεύουν τη χρόνια κεφαλαλγία. Ένας αρνητικός τρόπος σκέψης μπορεί να δυσκολέψει την αποκατάσταση. Αντιθέτως, θετική στάση, σταδιακή πρόοδος και επιμονή μπορούν να κάνουν τη διαφορά.

«Κάθε μικρή βελτίωση αξίζει να τη γιορτάζεις», λέει η Δρ. Σόνι. «Δεν χρειάζεται να φτάσεις στο “μηδέν πόνο” για να θεωρείς ότι θεραπεύεσαι. Έστω και 50% μείωση είναι επιτυχία.»

Φωτογραφία; istock