Η υπέρταση αρχίζει να βλάπτει τον εγκέφαλο εντυπωσιακά νωρίς, ακόμη και πριν αυξηθεί η μετρήσιμη αρτηριακή πίεση.
Σύμφωνα με μία νέα προκλινική μελέτη από ερευνητές στο Weill Cornell Medicine, η υπέρταση διαταράσσει τα αιμοφόρα αγγεία, τους νευρώνες και τη λευκή ουσία στον εγκέφαλο πολύ πριν η αρτηριακή πίεση αυξηθεί σε ανιχνεύσιμα επίπεδα. Οι πρώιμες αυτές διαταραχές μπορεί να βοηθήσουν στην εξήγηση γιατί η υπέρταση σχετίζεται έντονα με γνωστικές διαταραχές, όπως η αγγειακή γνωστική εξασθένηση και η νόσος Αλτσχάιμερ.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στις 14 Νοεμβρίου στο Neuron, δείχνει ότι η υπέρταση μπορεί να προκαλέσει πρώιμες μετατοπίσεις στην γονιδιακή έκφραση εντός μεμονωμένων εγκεφαλικών κυττάρων. Τέτοιες αλλαγές μπορεί να επηρεάσουν τη σκέψη και τη μνήμη, ανοίγοντας την πόρτα σε θεραπείες που θα μπορούσαν ταυτόχρονα να θέτουν υπό έλεγχο την αρτηριακή πίεση και να προστατεύουν την υγεία του εγκεφάλου.
Τα άτομα με υπέρταση είναι γνωστό ότι έχουν 1,2 έως 1,5 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης γνωστικών προβλημάτων σε σύγκριση με εκείνα που δεν πάσχουν από την πάθηση, ωστόσο ο βιολογικός λόγος για αυτή τη σύνδεση παραμένει ασαφής. Τα κοινά φάρμακα για την υπέρταση μπορούν να θέσουν υπό έλεγχο την υψηλή αρτηριακή πίεση, αλλά συχνά παρουσιάζουν μικρό όφελος για τη γνωστική λειτουργία. Αυτό το μοτίβο υποδηλώνει ότι η βλάβη στα αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου μπορεί να συμβεί ανεξάρτητα από την αυξημένη πίεση.
«Διαπιστώσαμε ότι τα κύρια κύτταρα που ευθύνονται για τη γνωστική εξασθένηση επηρεάστηκαν μόλις τρεις ημέρες μετά την πρόκληση υπέρτασης σε ποντίκια – πριν αυξηθεί η αρτηριακή πίεση», ανέφερε ο επικεφαλής συγγραφέας Δρ. Costantino Iadecola, διευθυντής του ινστιτούτου Feil Family Brain and Mind Research Institute, καθηγητής Νευροεπιστήμης και καθηγητής Νευρολογίας στο Weill Cornell. «Το συμπέρασμα είναι ότι εμπλέκεται κάτι πέρα από τη δυσλειτουργία της αρτηριακής πίεσης», πρόσθεσε.
Προηγούμενη εργασία από την ομάδα του Δρ. Iadecola είχε δείξει ότι η υπέρταση μπορεί να διαταράξει συνολικά τη νευρωνική λειτουργία. Νέα εργαλεία ανάλυσης ενός κυττάρου επέτρεψαν στους ερευνητές να εξετάσουν λεπτομερώς πώς αντιδρούν διαφορετικοί τύποι εγκεφαλικών κυττάρων σε μοριακό επίπεδο.
Για να μοντελοποιήσουν την υπέρταση σε ποντίκια, η ομάδα χρησιμοποίησε την ορμόνη αγγειοτενσίνη, η οποία αυξάνει την αρτηριακή πίεση με τρόπο παρόμοιο με την κατάσταση στους ανθρώπους. Ανέλυσαν αλλαγές σε διάφορα εγκεφαλικά κύτταρα μετά από τρεις ημέρες (πριν αυξηθεί η αρτηριακή πίεση) και μετά από 42 ημέρες (όταν η αρτηριακή πίεση ήταν υψηλή και τα γνωστικά προβλήματα ήταν εμφανή).
Εντός των πρώτων τριών ημερών, εμφανίστηκαν έντονες αλλαγές στην γονιδιακή έκφραση στα ενδοθηλιακά κύτταρα, τους ενδιάμεσους νευρώνες και τα ολιγοδενδροκύτταρα. Τα ενδοθηλιακά κύτταρα, τα οποία καλύπτουν τα αιμοφόρα αγγεία, εμφάνισαν σημάδια επιταχυνόμενης γήρανσης, συμπεριλαμβανομένου του μειωμένου ενεργειακού μεταβολισμού και των αυξημένων δεικτών γήρανσης. Η ομάδα παρατήρησε επίσης την πρώιμη αποδυνάμωση του αιματοεγκεφαλικού φραγμού, ο οποίος κανονικά ρυθμίζει τη ροή θρεπτικών συστατικών στον εγκέφαλο και εμποδίζει την είσοδο επιβλαβών ουσιών. Οι ενδιάμεσοι νευρώνες, οι οποίοι βοηθούν στην εξισορρόπηση των διεγερτικών και ανασταλτικών νευρικών σημάτων, υπέστησαν επίσης βλάβη. Αυτή η ανισορροπία έμοιαζε με πρώιμα πρότυπα που παρατηρούνται στη νόσο Αλτσχάιμερ.
Τα ολιγοδενδροκύτταρα, τα κύτταρα που παράγουν μυελίνη για να μονώσουν τις νευρικές ίνες, εξέφραζαν λιγότερα γονίδια που απαιτούνται για τη διατήρηση και την αναγέννηση του ελύτρου μυελίνης. Όταν αυτή η υποστήριξη μειώνεται, οι νευρώνες τελικά χάνουν την ικανότητα να επικοινωνούν αποτελεσματικά. Μέχρι την 42η ημέρα, είχαν εμφανιστεί ακόμη περισσότερες αλλαγές στην γονιδιακή έκφραση, που αντιστοιχούσαν σε μετρήσιμη γνωστική παρακμή.
Πιθανές προστατευτικές επιδράσεις των υφιστάμενων φαρμάκων για την αρτηριακή πίεση
Ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται ήδη για τη θεραπεία της υπέρτασης, η λοσαρτάνη, αναστέλλει τον υποδοχέα αγγειοτενσίνης. «Σε μελέτες σε ανθρώπους, τα δεδομένα υποδηλώνουν ότι οι αναστολείς των υποδοχέων αγγειοτενσίνης μπορεί να είναι πιο ευεργετικοί για τη γνωστική υγεία από άλλα φάρμακα που μειώνουν την αρτηριακή πίεση», ανέφερε ο Δρ. Iadecola. Στα πειράματά τους, η λοσαρτάνη ανέστρεψε την πρώιμη βλάβη που σχετίζεται με την υπέρταση στα ενδοθηλιακά κύτταρα και τους ενδιάμεσους νευρώνες στα ποντίκια.
«Η υπέρταση είναι μια κύρια αιτία βλάβης στην καρδιά και τα νεφρά, η οποία μπορεί να προληφθεί με αντιυπερτασικά φάρμακα. Επομένως, ανεξάρτητα από τη γνωστική λειτουργία, η αντιμετώπιση της υψηλής αρτηριακής πίεσης αποτελεί προτεραιότητα», δήλωσε ο Δρ. Iadecola.
Η ομάδα του Δρ. Iadecola μελετά τώρα πώς η επιταχυνόμενη γήρανση των μικρών αιμοφόρων αγγείων που προκαλείται από την υπέρταση μπορεί να οδηγήσει σε δυσλειτουργία στους νευρώνες και τα ολιγοδενδροκύτταρα. Τελικά, ελπίζουν να βρουν τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές για την πρόληψη ή την αντιστροφή των μακροπρόθεσμων γνωστικών συνεπειών που σχετίζονται με την πάθηση.
Φωτογραφία: iStock
