Ο εγκέφαλος αλλάζει διαρκώς, σε απόκριση στις νέες γνώσεις και εμπειρίες, και έχει δικό του πρόγραμμα.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν ακολουθεί τον ρυθμό γήρανσης του σώματος, αλλά έχει πέντε κρίσιμες ηλικίες με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα, αναφέρουν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Καίημπριτζ.
Μελετώντας εξειδικευμένες τομογραφίες εγκεφάλου 3.802 υγιών εθελοντών, ηλικίας από λίγων μηνών έως 90 ετών, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τέσσερις φορές στη διάρκεια της ζωής μας ο εγκέφαλος αλλάζει τη συνδεσιμότητα των νευρικών κυττάρων του για να υποστηρίξει τον διαφορετικό τρόπο σκέψης κάθε ηλικίας.
Τα σημεία καμπής για τον εγκέφαλο είναι οι ηλικίες των 9, 32, 66 και 83 ετών. Αυτές δημιουργούν πέντε διαφορετικές εποχές στη διάρκεια της ζωής, κατά τις οποίες οι νευρικές συνδέσεις (συνάψεις) ενισχύονται ή/και αποδυναμώνονται αναλόγως με τις ανάγκες.
«Ο εγκέφαλος δημιουργεί ασταμάτητα νέες συνδέσεις στη διάρκεια της ζωής. Τις ενισχύει και τις αποδυναμώνει συνεχώς, χωρίς να ακολουθεί ένα σταθερό μοτίβο. Υπάρχουν διακυμάνσεις και φάσεις «επανασυνδέσεων»», δήλωσε η επικεφαλής ερευνήτρια Dr. Alexa Mousley, νευροεπιστήμονας στο πανεπιστήμιο.
Οι πέντε ηλικίες
Τα νέα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση Nature Communications. Όπως γράφουν η δομή του εγκεφάλου καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής σχετίζεται ισχυρά με τις νοητικές δεξιότητες. Ο εγκέφαλος αλλάζει διαρκώς, σε απόκριση στις νέες γνώσεις και εμπειρίες. Ωστόσο οι αλλαγές του δεν ακολουθούν ένα συγκεκριμένο μοτίβο.
Γι’ αυτό τον λόγο θέλησαν να εξακριβώσουν εάν υπάρχουν ορόσημα στην ανάπτυξή του που να είναι κοινά σε όλους τους ανθρώπους. Αν και υπάρχουν μερικές αποκλίσεις από άτομο σε άτομο, οι πέντε εποχής του εγκεφάλου και οι ηλικίες εκδήλωσής τους είναι οι εξής:
- Παιδική ηλικία: από τη γέννηση έως 9 ετών
- Εφηβεία: από τα 9 έως τα 32 έτη
- Ενήλικη ζωή: από τα 32 έως τα 66 έτη
- Πρώιμο γήρας: από τα 66 έως τα 83 έτη
- Όψιμο γήρας: από τα 83 έτη και μετά
Τι συμβαίνει σε κάθε εποχή
Στην παιδική ηλικία, ο εγκέφαλος αυξάνεται ταχέως σε μέγεθος, αλλά ταυτοχρόνως αραιώνουν οι νευρικές συνάψεις οι οποίες δημιουργούνται κατά την έναρξη της ζωής. Σε αυτή την εποχή ο εγκέφαλος είναι λιγότερο αποδοτικός. Λειτουργεί όπως ένα παιδί που περιπλανιέται σε ένα πάρκο, πηγαίνοντας όπου θέλει, αντί να κατευθυνθεί απ’ ευθείας από ένα σημείο Α σε ένα σημείο Β.
Στην εφηβεία, η κατάσταση αλλάζει άρδην. Οι νευρικές συνάψεις μπαίνουν σε μία περίοδο εκπληκτικής αποτελεσματικότητας. Η διαφορά με την παιδική ηλικία είναι τεράστια, κατά την Dr. Mousley. Αυτή είναι επίσης η ηλικία που φέρει τον μέγιστο κίνδυνο έναρξης προβλημάτων ψυχικής υγείας.
Η εφηβεία είναι η μοναδική εποχή κατά την οποία ο εγκέφαλος αυξάνει την αποτελεσματικότητά του. Κορυφώνεται στα 32 μας χρόνια και ύστερα σταθεροποιείται.
Στην ενήλικη ζωή, ο εγκέφαλος παραμένει σταθερός. Οι αλλαγές σε αυτόν είναι βραδύτερες απ’ ό,τι στις προηγούμενες εποχές. Ωστόσο εμφανίζονται οι πρώτες ενδείξεις ύφεσης, που συμπίπτουν με τη σταθεροποίηση της ευφυΐας και της προσωπικότητας.
Στο πρώιμο γήρας, ο εγκέφαλος αρχίζει μία σταδιακά φθίνουσα πορεία, που χαρακτηρίζεται από αλλαγές στη συνδεσιμότητα των νευρικών κυττάρων τους (δηλαδή των συνάψεων). Αντί να συντονίζονται ώστε να λειτουργεί ως ενιαίο όργανο, διαχωρίζονται σε περιοχές που συνεργάζονται στενά μεταξύ τους. Στις ίδιες ηλικίες αρχίζουν να γίνονται εμφανή και προβλήματα όπως η άνοια και η υπέρταση, λένε οι ερευνητές.
Στο όψιμο γήρας, δηλαδή στα 83 μας χρόνια, ο εγκέφαλος μπαίνει στην τέταρτη εποχή του. Οι αλλαγές του είναι παρόμοιες με εκείνες του πρώιμου γήρατος, αλλά πολύ πιο έντονες.
Φωτογραφία: iStock
