Τι πρέπει να προσέχουμε όταν τα διαλέγουμε και που δεν πρέπει να αποθηκεύουμε. Τι λέει ένας Έλληνας καθηγητής.
Δεν ελέγχουμε αν είναι προστατευτικά. Δεν μας απασχολεί το μέγεθός τους. Τα φυλάμε όπου να ‘ναι. Αυτά είναι λίγα μόνον από τα λάθη που κάνουμε με τα γυαλιά ηλίου, τα οποία σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουμε δεν είναι αξεσουάρ μόδας, αλλά η κύρια ασπίδα προστασίας των ματιών από την υπεριώδη ακτινοβολία (UV) του ηλίου.
Η υπεριώδης ακτινοβολία είναι πολύ επικίνδυνη για τα μάτια. Μπορεί να προκαλέσει βλάβες τόσο στους επιφανειακούς ιστούς (π.χ. κερατοειδή χιτώνα) όσο και σε εκείνους που βρίσκονται βαθιά στο εσωτερικό τους (π.χ. κρυσταλλοειδή φακό, αμφιβληστροειδή χιτώνα).
Οι βλάβες αυτές μπορεί να είναι βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες. Κυμαίνονται από ηλιακά εγκαύματα στα βλέφαρα και τον κερατοειδή έως καταρράκτη και ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς στο απώτερο μέλλον.
Από αυτού του είδους τις βλάβες μας προστατεύουν τα γυαλιά ηλίου – εφ’ όσον όμως πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις και τυγχάνουν της απαραίτητης φροντίδας. Ειδάλλως, ασκούν μειωμένη ή και μηδενική προστατευτική δράση.
Ο χειρουργός οφθαλμίατρος δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, εξηγεί ποια είναι τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε κατά την προμήθεια και χρήση των γυαλιών ηλίου.
Νομίζουμε ότι είναι όλα τα ίδια
Το μεγαλύτερο και συχνότερο ενδεχομένως λάθος είναι η πεποίθησή μας ότι όλα τα γυαλιά ηλίου είναι εξίσου προστατευτικά. Η πραγματικότητα είναι εντελώς αντίθετη, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 στην ιατρική επιθεώρηση Scientific Reports.
Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο στη Βραζιλία ανέλυσαν 214 διαφορετικά γυαλιά ηλίου. Όπως διαπίστωσαν, πολλά δεν απορροφούσαν αρκετή UV (έπεφταν ακόμα και κάτω από 86%). Ειδικές μετρήσεις έδειξαν επίσης ότι η χρήση φτωχής ποιότητας γυαλιών ηλίου ήταν χειρότερη για τα μάτια απ’ ό,τι το να μην φορά κανείς καθόλου γυαλιά ηλίου.
Δυστυχώς περισσότεροι από τους μισούς ενήλικες (το 56%) που αγοράζουν γυαλιά, δεν ελέγχουν ποτέ αν και πόσο προστατευτικά είναι, σύμφωνα με βρετανική δημοσκόπηση.
Επιπλέον, σχεδόν τέσσερις στους δέκα (το 37%) δεν γνωρίζουν καν ότι τα γυαλιά ηλίου παρέχουν διαφορετικά επίπεδα προστασίας. Αυτός είναι εξάλλου ένας από τους κύριους λόγους που τα προμηθεύονται από κάθε είδους εμπορικά καταστήματα ή και από πλανόδιους πωλητές, αντί να προτιμούν τα καταστήματα οπτικών όπου μπορούν να ενημερωθούν για τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους.
Πότε είναι προστατευτικά
«Τα γυαλιά ηλίου δεν είναι αξεσουάρ, αλλά ένα σημαντικό βοήθημα για την προστασία των ματιών από τις βλαβερές επιδράσεις της UV ακτινοβολίας», εξηγεί ο κ. Κανελλόπουλος.
Όταν κάποιος φορά ένα φτωχής ποιότητας ζευγάρι, που απλώς έχει σκούρους φακούς χωρίς να διαθέτει προστατευτικά φίλτρα, προκαλεί τεράστια βλάβη στα μάτια του. Και αυτό διότι λόγω της σκίασης που παρέχουν:
- Διαστέλλονται οι κόρες των οφθαλμών
- Δεν μισοκλείνει τα μάτια του για να προστατευτεί από τον ήλιο
Το επακόλουθο είναι να εκτίθεται το εσωτερικό των ματιών σε πολύ περισσότερη υπεριώδη ακτινοβολία απ’ ό,τι δίχως τα γυαλιά ηλίου, συμπληρώνει ο καθηγητής. Αν όμως είχαν τα γυαλιά φίλτρα, θα την απορροφούσαν.
Για να είναι προστατευτικά τα γυαλιά ηλίου πρέπει κατ’ αρχάς να φέρουν την επισήμανση CE που υποδηλώνει ότι πληρούν τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές ασφαλείας.
Πρέπει επίσης να αναφέρουν ότι προστατεύουν κατά 100% από την UVA και την UVB (ή ότι απορροφούν την UV έως 400 nm). Απαραίτητο είναι ακόμα να είναι ανθεκτικά στις γρατζουνιές και τη θραύση.
Αντιθέτως, δεν χρειάζεται να έχουν μαύρους φακούς. Το χρώμα τους δεν προσδιορίζει τον βαθμό προστασίας, ενώ οι πολύ σκούροι φακοί θα εμποδίζουν την όραση τις μέρες με συννεφιά και δεν θα φοράτε τα γυαλιά σας.
Δεν τα φοράμε καθημερινά
Ένα άλλο μεγάλο λάθος είναι ότι περισσότεροι από τους μισούς άνδρες και γυναίκες (το 54%) δεν φορούν καθημερινά γυαλιά ηλίου. Περιορίζονται στις πιο ηλιόλουστες ημέρες του χρόνου.
Μολονότι, όμως, τα γυαλιά ηλίου είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με το καλοκαίρι, είναι απαραίτητα ακόμα και όταν έχει συννεφιά ή χιονίζει.
«Η UV διαπερνά σε μεγάλο ποσοστό τα σύννεφα και την ομίχλη. Έτσι τα μάτια εκτίθενται σε αυτήν ακόμα και όταν δεν υπάρχει καθόλου ήλιος», τονίζει ο κ. Κανελλόπουλος.
Πρόσθετο πρόβλημα συνιστά το γεγονός ότι η UV αντανακλάται από κάθε λεία επιφάνεια, είτε είναι η θάλασσα είτε ένα γυάλινο κτήριο ή μία χιονισμένη βουνοπλαγιά.
«Δεν είναι τυχαίο ότι οι σκιέρ φορούν μεγάλα, προστατευτικά γυαλιά ηλίου. Αν εκτεθούν στα χιόνια χωρίς προστασία για πολλή ώρα, κινδυνεύουν να υποστούν φωτοκερατίτιδα, δηλαδή έγκαυμα στον κερατοειδή χιτώνα του ματιού. Αναλόγως με τη διάρκεια της έκθεσης μπορεί να προκληθεί παροδική ή και μόνιμη απώλεια όρασης. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και το καλοκαίρι από την αντανάκλαση σε άλλες λείες επιφάνειες», εξηγεί ο καθηγητής.
Τα διαλέγουμε με γνώμονα το στυλ
Η πεποίθηση ότι το κύριο κριτήριο για την αγορά ενός ζευγαριού ηλίου πρέπει να είναι το στυλ, επίσης είναι μεγάλο λάθος.
Οι περισσότεροι από εμάς, όμως, κοιτάζουν μόνον αν τους πηγαίνουν τα γυαλιά. Ένας στους τέσσερις, δε, αγοράζουν μόνο ζευγάρια που είναι στη μόδα. Έτσι όμως παραβλέπουν το μέγεθος, το οποίο είναι καθοριστικό για την προστασία που παρέχουν.
«Η υπεριώδης ακτινοβολία φτάνει στα μάτια απ’ όλες τις κατευθύνσεις. Επομένως τα μεγάλα γυαλιά ηλίου, που καλύπτουν σημαντικό τμήμα του προσώπου και οπωσδήποτε τα πλάγια των ματιών είναι πιο προστατευτικά», επισημαίνει ο κ. Κανελλόπουλος.
Δεν τα φροντίζουμε σωστά
Η φροντίδα που επιδεικνύουμε στα γυαλιά ηλίου μας επίσης είναι καθοριστική για την προστατευτική δύναμή τους.
«Η τοποθέτηση στην τσάντα ή στην τσέπη χωρίς προστατευτική θήκη, είναι ό,τι πρέπει για να δημιουργηθούν γρατζουνιές στους φακούς τους από την τριβή. Το ίδιο και η τοποθέτησή τους σε επιφάνειες (π.χ. πάνω στο τραπέζι) με τους φακούς προς τα κάτω», εξηγεί ο καθηγητής.
Τα γυαλιά ηλίου φθείρονται επίσης όταν εκτίθενται απευθείας στον ήλιο και τις υψηλές θερμοκρασίες. Η UV και η ζέστη αλλοιώνουν τον σκελετό και προκαλούν βλάβες στους φακούς τους. Επομένως, δεν είναι καθόλου καλή ιδέα να τα αφήνουμε πάνω στην πετσέτα στην παραλία. Ούτε φυσικά πρέπει να τα φυλάμε στο ντουλαπάκι του αυτοκινήτου (μετατρέπεται σε «φούρνο» στη ζέστη).
Πολύ κακή ιδέα είναι επίσης να τα καθαρίζουμε με χαρτομάντιλα ή χαρτί κουζίνας και όχι με το ειδικό, μαλακό πανάκι που μας δίνει ο οπτικός σε κάθε αγορά. Η τριβή με σκληρά χαρτιά μπορεί να τους προκαλέσει γρατζουνιές που διαταράσσει τη συνοχή του προστατευτικού φακού.
Δεν τα αλλάζουμε αρκετά συχνά
Η παλαιότητα των γυαλιών ηλίου επίσης είναι σημαντική. Τα ειδικά φίλτρα με τα οποία επιστρώνονται για να απορροφούν την UV, χάνουν την προστατευτική δράση τους με την πάροδο του χρόνου και την έκθεση στον ήλιο.
Πριν από αρκετά χρόνια, άλλη μελέτη στη Βραζιλία είχε δείξει ότι δύο ώρες καθημερινής έκθεσης στον ήλιο είχε ως αποτέλεσμα τα γυαλιά ηλίου να μην είναι πια προστατευτικά μετά από σχεδόν 2 χρόνια χρήσης. Αν όμως έχουν γρατζουνιές οι φακοί τους, πρέπει να τα αλλάζετε συχνότερα.
«Ο κύριος στόχος των γυαλιών ηλίου είναι να μειώνουν το ορατό φως σε άνετα επίπεδα φωτεινότητας, φιλτράροντας ταυτοχρόνως την επιβλαβή υπεριώδη ακτινοβολία, αλλά χωρίς να παρεμποδίζουν την όραση. Η προσεκτική επιλογή τους και η σωστή φροντίδα τους μπορούν να εξασφαλίσουν επαρκή προστασία των ματιών», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.
Φωτογραφία: iStock
