Πώς καθορίζονται οι ομάδες αίματος και πώς αντιδρά ο οργανισμός όταν εκτίθεται σε λάθος αίμα.
Αίσθηση προκάλεσε η είδηση ότι σε ασθενή που νοσηλευόταν στο Τζάνειο Νοσοκομείο με αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο έγινε κατά λάθος μετάγγιση με μονάδα αίματος που προοριζόταν για άλλον ασθενή, με επακόλουθο να επιβαρυνθεί δραματικά η υγεία της.
Όπως ανακοίνωσε χθες η διοίκηση του νοσοκομείου, η μετάγγιση έγινε τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης 4 Ιουνίου. Η συνέπεια ήταν να αυξηθεί η αιμορραγία στον εγκέφαλο της και να χρειαστεί χειρουργική επέμβαση για να αντιμετωπιστεί το αιμάτωμα. Η άτυχη 62χρονη ασθενής νοσηλεύεται πλέον διασωληνωμένη στην εντατική, σε βαριά αλλά σταθερή κατάσταση
Τι συμβαίνει, όμως, στον οργανισμό όταν γίνεται μετάγγιση με λάθος ομάδα αίματος και πώς μπορεί να φτάσει σε αυτό το σημείο; Για να γίνει αυτό αντιληπτό, πρέπει να γνωρίζουμε δύο βασικά στοιχεία για τις ομάδες αίματος.
Οι ομάδες αίματος
Οι ομάδες αίματος είναι ένα σύστημα ταξινόμησης το οποίο επιτρέπει στους γιατρούς να καθορίζουν εάν το αίμα ενός ανθρώπου είναι συμβατό με εκείνο ενός άλλου. Υπάρχουν τέσσερις κύριες ομάδες αίματος: η Α, η Β, η ΑΒ και η Ο.
Οι ομάδες αίματος καθορίζονται αναλόγως με το αν υπάρχει το αντιγόνο Α ή Β στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Τα ερυθρά αιμοσφαίρια είναι τα κύτταρα του αίματος που μεταφέρουν οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά σε όλα τα όργανα και τους ιστούς.
Εκτός από τα αντιγόνα Α και Β, εξετάζεται επίσης αν υπάρχει μία πρωτεΐνη (αντιγόνο) που λέγεται παράγοντας ρέζους (Rh). Αν υπάρχει τότε η ομάδα αίματος έχει «ρέζους θετικό» (Rh+). Αν δεν υπάρχει, τότε η ομάδα αίματος έχει «ρέζους αρνητικό» (Rh-).
Επομένως, η συμβατότητα του αίματος ελέγχεται με βάση τρία αντιγόνα: το Α, το Β και το Rh. Αν, λ.χ., κάποιος δεν έχει ούτε το Α, ούτε το Β, τότε έχει ομάδα αίματος Ο. Και αν δεν το Rh τότε έχει «ομάδα αίματος Ο ρέζους αρνητικό». Κατ’ ανάλογο τρόπο βγαίνουν και οι υπόλοιπες ομάδες.
Σημειώνεται πως υπάρχουν και ορισμένοι άλλοι παράγοντες που διαφέρουν στο αίμα των ανθρώπων, αλλά οι βασικοί είναι οι προαναφερθέντες, διευκρινίζει η αμερικανική Εθνική Βιβλιοθήκη Ιατρικής (NLM).
Η ασύμβατη μετάγγιση
Όταν το αίμα ή τα προϊόντα αίματος (π.χ. πλάσμα, αιμοπετάλια) που μεταγγίζονται σε έναν ασθενή δεν ταιριάζουν με την ομάδα αίματός του (π.χ. χορηγείται ομάδα αίματος Α+ σε ασθενή με Ο-), η μετάγγιση είναι ασύμβατη.
Σε τέτοια περίπτωση, το ανοσοποιητικό σύστημα του ασθενούς αντιδρά έντονα και επιτίθεται στα μεταγγιζόμενα ερυθρά αιμοσφαίρια για να τα καταστρέψει. Τα ερυθρά αιμοσφαίρια καταστρέφονται με μία διαδικασία γνωστή ως αιμόλυση.
Αυτού του είδους η οξεία αιμολυτική αντίδραση, όπως λέγεται, συνήθως προκαλεί συμπτώματα στη διάρκεια ή αμέσως μετά την μετάγγιση. Σε σπάνιες περιπτώσεις θα αναπτυχθούν συμπτώματα αρκετές ημέρες αργότερα (όψιμη αιμολυτική αντίδραση). Tα κύρια συμπτώματα που εκδηλώνουν οι ασθενείς είναι:
- Υψηλός πυρετός
- Πόνος στις πλευρές
- Κόκκινα ή καφέ ούρα (αίμα στα ούρα ή αιματουρία)
- Ρίγη
- Έντονος πόνος στη μέση (οσφυϊκό άλγος)
- Ερυθρότητα του προσώπου
- Ναυτία και έμετοι
- Ταχυκαρδία
- Ταχύπνοια (γρήγορη αναπνοή)
- Δύσπνοια (δυσκολίες στην αναπνοή)
- Πόνος ή σφίξιμο στο στήθος
Ο ασθενής μπορεί επίσης να εκδηλώσει ορισμένες επιπλοκές που συμπεριλαμβάνουν:
- Οξεία νεφρική ανεπάρκεια
- Αιμολυτική αναιμία
- Shock (καταπληξία)
Το shock είναι μία απειλητική για τη ζωή κατάσταση που εκδηλώνεται όταν ο οργανισμός δεν λαμβάνει αρκετό οξυγόνο. Η έλλειψη οξυγόνου εμποδίζει την ομαλή λειτουργία των οργάνων και τους προκαλεί βλάβες. Το shock απαιτεί άμεση ιατρική αντιμετώπιση και μπορεί να επιδεινωθεί πολύ γρήγορα. Υπολογίζεται ότι ένας στους πέντε πάσχοντες θα χάσουν τελικά τη ζωή τους.
Η αντιμετώπιση και η πρόγνωση
Όταν τα συμπτώματα έχουν αναπτυχθεί κατά την μετάγγιση, πρέπει να διακοπεί αμέσως και να ελεγχθούν το αίμα και ο ασθενής για να εξακριβωθεί εάν είναι συμβατοί.
Στους ασθενείς μπορεί να χορηγηθούν αντιπυρετικά, ενδοφλέβια υγρά και άλλα φάρμακα για να αποτραπούν η νεφρική ανεπάρκεια και το shock.
Η έκβαση των ασθενών εξαρτάται από τη σοβαρότητα της οξείας αιμολυτικής αντίδρασης.
Φωτογραφία: iStock
